Adam Mickiewicz do Wilna z Nowogródka przyjechał bryczką 24 września 1815 roku, by pobjąć studia humanistyczne na Cesarskim Uniwersytecie Wileńskim. Była to czołowa uczelnia na której wykłady prowadzili znani w całej Europie profesorzy. A. Mickiewicz jeszcze w czasie studiów wraz z Tomaszem Zanem i grupą przyjaciół założył Towarzystwo Filomatyczne, które z czasem przekształciło się w spiskową organizację narodowo-patriotyczną. Towarzystwo Filomatyczne założone w 1822 roku służyło organicznej pracy edukacyjno-patriotycznej polskiej młodzieży wileńskiej tamtego okresu. Organizacja liczyła ponad 200 członków.
W 1819 roku poeta rozpoczął pracę jako nauczyciel w Kownie. Podczas pobytu w Kownie napisał rozprawę za którą otrzymał tytuł magistra filozofii. Wówczas też został zainicjowany w stopniu czeladnika do masonerii. W 1823 roku został aresztowany i uwięziony w klasztorze bazylianów w Wilnie (więzienie opuścił za poręczeniem profesora Joachima Lelewela, potem jednego z przywódców Powstania Listopadowego). Następnie skazany za udział w tajnych młodzieżowych organizacjach na zesłanie w głąb Rosji na posadę nauczyciela z prawem wyboru miejsca pobytu.
5 listopada 1824 roku, po wyroku w sprawie filomatów i filaretów, w rosyjskiej kibitce Mickiewicz opuścił Wilno na zawsze. Na Litwie spędził tylko dziewięć lat, ale właśnie to miejsce stało się jego ojczyzną.
Mickiewicz nie był zamożny i nie przywiązywał wagi do pieniądza. Nie miał swego mieszkania. Mieszkał kątem to u przyjaciół, to u profesorów uniwersytetu. Zmieniał adresy często. Tułał się po Wilnie.
Upamiętnienie Adama Mickiewicza
Zachowało się 7 domów, w których Adam Mickiewicz mieszkał. Na terenie Uniwersytetu Wileńskiego znajdziemy także dziedziniec im. Adama Mickiewicza, w kościele akademickim świętych Janów jest popiersie poety (w tym miejscu prawdopodobnie Mickiewicz się modlił). W dawnym klasztorze bazylianów znajduje się tzw. Cela Konrada, w której był więziony poeta i gdzie toczy się akcja trzeciej części „Dziadów”, jest muzeum Mickiewicza i jego pomnik. W Wilnie mamy ulicę Adama Mickiewicza, gimnazjum Adama Mickiewicza z polskim językiem nauczania, restaurację „Pan Tadeusz“, która znajduje się w Domu Kultury Polskiej. W Kownie nie można ominąć domu przy rynku, w ktorym mieszkał pracując tam jako nauczyciel.
Muzeum poety
Dokładna data założenia muzeum nie jest znana. Najwcześniejszy fakt jego istnienia pochodzi z 1899 roku. Jest to ilustracja z napisem „pokój w Wilnie“ z „Grażyny“ w albumie Władysława Bełzy wydanym we Lwowie. W tym mieszkaniu Mickiewicz pracował również nad I tomem „Ballad i romansów“ oraz II i IV częścią „Dziadów“. Właściciel mieszkania lekarz Jan Życki, u którego student Uniwersytetu Wileńskiego Mickiewicz wynajmował pokój na parterze umieścił tablicę pamiątkową z napisem w języku polskim informującą o tym, że tu została napisana „Grażyna“.
W 1911 roku kamienicę w zaułku wykupił znany wydawca i historyk, kolekcjoner z zamiłowania Jan Konrad Obst. W byłym mieszkaniu poety Obst udostępnił prywatną ekspozycję poświęconą życiu i działalności wieszcza. W 1938 r. Jan Konrad Obst podarował mieszkanie i zbiory muzealne Uniwersytetowi Wileńskiemu. Podczas drugiej wojny światowej zostały one częściowo rozgrabione.
Obecnie muzeum Adama Mickiewicza to cztery sale ekspozycyjne, pokój administracyjny i pięknie uporządkowana piwnica, w której odbywają się spotkania literackie.